Auteurs: Hinke van der Werf, docent-onderzoeker bij het cluster Gezondheid, Zorg & Vitaliteit Hanze; Michael Buynsters, coördinator Strategische Alliantie Jonge Mantelzorg; Adesa Schevers, beleidsadviseur jonge mantelzorgers MantelzorgNL; Merle Blom, voorzitter Nationale Jeugdraad (NJR)
Het kabinet erkent in de nieuwe Mantelzorgagenda dat jonge mantelzorgers beter ondersteund moeten worden. Maar goede bedoelingen zijn niet genoeg. Concrete maatregelen en samenwerking tussen ministeries zijn nodig zodat jongeren die zorgen voor een naaste niet uitvallen. Nu investeren voorkomt later compenseren.
Tim is 18 jaar en moe. Naast zijn studie en bijbaan zorgt hij voor zijn moeder, die ALS heeft. Noodgedwongen, omdat zijn ouders gescheiden zijn, maar ook omdat hij zijn moeder niet alleen wil laten. Terwijl leeftijdsgenoten bezig zijn met hun studie en bijbaan, het vinden van een betaalbare kamer of hun sociale leven, heeft Tim daar nog een extra zorg bij.
Druk op jonge mantelzorgers neemt toe
Tim staat helaas niet alleen. Maar liefst één op de vier jongeren in Nederland is naar schatting een jonge mantelzorger. Zij zorgen voor of maken zich zorgen om een ouder, broer, zus of andere naaste met een ziekte, beperking, psychische kwetsbaarheid of verslaving. In deze levensfase is het cruciaal dat jongeren een zelfstandige toekomst kunnen opbouwen. Ze ontwikkelen hun identiteit, volgen een opleiding en zetten hun eerste stappen op de arbeidsmarkt. Dit staat onder druk als daar langdurige zorgtaken bij komen.
Uit recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (2026) blijkt dat juist onder jongvolwassenen het aantal zwaarbelaste mantelzorgers is toegenomen. En steeds vaker zal beroep worden gedaan op familieleden en naasten door vergrijzing, personeelstekorten in de zorg en een toenemend aantal mensen met chronische aandoeningen.
De onlangs gepresenteerde Mantelzorgagenda 2027-2030 lijkt hoopvol, omdat het kabinet erkent dat mantelzorgers beter ondersteund moeten worden. Helaas blijft het in de agenda vooral bij ambities. Concrete rechten en voorzieningen ontbreken grotendeels. En minstens zo belangrijk: er is geen duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden tussen ministeries. Dat is problematisch, want de gevolgen van mantelzorg beperken zich niet tot het zorgdomein. Ze raken onderwijs, werk, wonen, financiële zekerheid en gezondheid. De ondersteuning van jonge mantelzorgers vraagt daarom om gezamenlijk eigenaarschap van meerdere ministeries én beleid dat vanuit een gedeeld doel wordt ontwikkeld: voorkomen dat jongeren vastlopen en daardoor zelf zorg nodig hebben.
Systemen werken elkaar en jongeren tegen
Door het ontbreken van eigenaarschap en samenhang ervaren jonge mantelzorgers dagelijks hoe systemen langs elkaar heen werken, en elkaar soms zelfs tegenwerken. Zo kan een 21-jarige die terugkeert naar het ouderlijk huis om voor een zieke ouder te zorgen vaak geen medehuurder worden. Daarnaast mag de gemeente van een meerderjarig inwonend kind ‘gebruikelijke hulp’ in het huishouden verwachten, waardoor de bestaande huishoudelijke hulp vanuit de gemeente gekort wordt als de jongere achttien wordt. Dat de jongere studeert of werkt, is volgens veel gemeentelijke regels geen reden voor een uitzondering. Deze systemen lijken op zichzelf logisch ingericht, maar vormen samen een ‘woud aan regelingen’ waarin jongeren, die tegelijkertijd student, werknemer én mantelzorger zijn, verdwalen.
Jonge mantelzorgers hebben behoefte aan wet- en regelgeving die wél rekening houdt met hun realiteit en hen niet onbedoeld tegenwerkt. Mantelzorg moet expliciet worden meegenomen in onderwijsregels rondom studievertraging en ondersteuning. 18 worden moet niet leiden tot minder hulp thuis en meer druk op de jongere. En een jonge werknemer, stagiair of student moet niet hoeven kiezen tussen de zorg voor een naaste en de eigen toekomst.
In belang van de hele samenleving
Dat is niet alleen in het belang van mantelzorgers zelf, maar van ons allemaal. Vrijwel iedereen krijgt in zijn leven te maken met mantelzorg, als gever of als ontvanger. Als jonge mantelzorgers uitvallen door overbelasting, studievertraging oplopen of blijvende achterstanden oplopen op de arbeidsmarkt, raakt dat niet alleen henzelf, maar ook de samenleving als geheel. Ondersteuning van mantelzorgers is daarom geen kostenpost, maar een investering in brede welvaart, gezondheid en kansengelijkheid.
Met de Mantelzorgagenda ligt er een kans om de stap van aandacht naar actie te zetten. Dan moet het kabinet wel verder gaan dan goede bedoelingen, en moet de Tweede Kamer daarop toezien. Wijs één bewindspersoon aan die verantwoordelijk is voor de positie van jonge mantelzorgers. Formuleer meetbare doelen en rapporteer jaarlijks over de voortgang, samen met jonge mantelzorgers zelf. En veranker mantelzorg expliciet in de regels voor onderwijs, werk en ondersteuning en laat deze regels elkaar versterken in plaats van tegenwerken. Zolang we niet zorgen voor jonge mantelzorgers, ontnemen we een hele generatie jongeren hun toekomst.
Als Strategische Alliantie Jonge Mantelzorg zijn we nauw betrokken bij de nieuwe Mantelzorgagenda 2027-2030. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport faciliteert ons daarin. Dat is waardevol, en het brengt verantwoordelijkheid met zich mee. Van ambities naar concrete acties! Samen met onze partners in onderwijs, zorg en welzijn willen we het verschil maken, zodat geen enkele jongere hoeft te kiezen tussen de zorg voor een naaste en hun eigen toekomst.
𝗡𝘂 𝗶𝗻𝘃𝗲𝘀𝘁𝗲𝗿𝗲𝗻 𝘃𝗼𝗼𝗿𝗸𝗼𝗺𝘁 𝗹𝗮𝘁𝗲𝗿 𝗰𝗼𝗺𝗽𝗲𝗻𝘀𝗲𝗿𝗲𝗻!